Girişimci Sözlüğü

Girişim ekosisteminin kendine özgü bir dili var. Bir yatırımcıyla ilk toplantısına giren bir kurucu, yeni bir girişimi değerlendiren bir analist ya da ekosisteme henüz adım atan biri, çoğu zaman aynı soruyla karşılaşıyor: “Peki, bu ne demek?”

Bu sözlük, fintech ve girişim finansmanı dünyasında en sık karşılaşacağınız 50 kavramı, kısa ve anlaşılır tanımların yanı sıra gerçek hayattan örneklerle açıklıyor.

Amacımız akademik bir kaynak yaratmak değil; toplantıdan hemen önce açıp “SAFE neydi?”, “pre-money ile post-money arasındaki fark neydi?” diye hızlıca bakabileceğiniz pratik ve erişilebilir bir referans sunmak.

Çünkü Finberg olarak, girişim ekosistemini büyütmenin yalnızca sermaye ve fırsat yaratmaktan değil, ortak bir dil oluşturmaktan da geçtiğine inanıyoruz.


Yatırım dünyasıyla ilgili bilgi almak ya da girişiminizle ilgili görüşmek için bize her zaman buradan ulaşabilirsiniz.

Startup & VC Sözlüğü – Finberg
50 kavram gösteriliyor
01
Startup
Startup
ÜrünEkosistem
Yüksek büyüme potansiyeli taşıyan, genellikle teknoloji odaklı ve ölçeklenebilir bir iş modeli üzerine kurulan erken aşama girişim şirketi.
Örnek: Stripe, finansal altyapı eksikliğini gören iki kardeşin kurduğu bir startup'tı; bugün 65 milyar dolar değer taşıyor.
02
MVP
Minimum Viable Product
Ürün
Bir ürünün yalnızca temel işlevlerini içeren, müşteri geri bildirimi toplamak için piyasaya sürülen ilk versiyonu.
Örnek: Dropbox, geliştirmeye başlamadan önce yalnızca ürünü anlatan 3 dakikalık bir demo videosuyla MVP testini yaptı.
03
Bootstrapping
Bootstrapping / Öz Finansman
Yatırım
Girişimin dış yatırım almadan, kendi geliri veya kurucularının kişisel kaynakları ile büyütülmesi yöntemi.
Örnek: Mailchimp, 2021'de 12 milyar dolara satılana kadar hiç dış yatırım almadan tamamen bootstrapped büyüdü.
04
Pitch Deck
Pitch Deck / Sunum Dosyası
YatırımEkosistem
Girişimin iş modelini, pazarı, ekibi ve finansal projeksiyonlarını yatırımcılara aktarmak için hazırlanan kısa ve görsel sunum.
Örnek: Airbnb'nin 2009'daki pitch deck'i, 12 slaytla 600.000 dolar seed yatırımı aldı.
05
Venture Capital (VC)
Risk Sermayesi
YatırımEkosistem
Yüksek büyüme potansiyeli olan erken ve büyüme aşaması girişimlere hisse karşılığı yatırım yapan fon yapısı.
Örnek: Sequoia Capital, Apple ve Google'ın ilk VC yatırımcısı olarak teknoloji dünyasını şekillendirdi.
06
Angel Investor
Melek Yatırımcı
Yatırım
Erken aşama girişimlere kendi birikimini yatıran, genellikle tecrübeli girişimci ya da iş insanı olan bireysel yatırımcı.
Örnek: Peter Thiel, Facebook'a 500.000 dolar yatıran ilk melek yatırımcısıydı; bu yatırım sonunda 1 milyar doların üzerine çıktı.
07
Seed Round
Tohum Turu
Yatırım
Bir girişimin ürün geliştirme ve ilk pazar testleri için topladığı en erken kurumsal yatırım turu. Genellikle 500K–3M$ arasında değişir.
Örnek: Notion, 2018'de 2M$ seed turuyla yalnızca temel editör özelliklerine sahipken bugün 10 milyar dolar değere ulaştı.
08
Series A / B / C
Seri Yatırım Turları
Yatırım
Seed sonrası büyüme finansmanı turları. Series A ürün-pazar uyumunu kanıtlamış, Series B ölçeklenen, Series C küreselleşen şirketler içindir.
Örnek: Trendyol, Series C turunda Tiger Global'den 350M$ alarak Türkiye'nin ilk decacorn'u olmaya doğru ivmelendi.
09
Valuation
Pre/Post-Money Değerleme
YatırımMetrik
Bir girişimin parasal değeri. Pre-money yatırım öncesi, post-money ise yatırım sonrasındaki değeri ifade eder. Post-money = Pre-money + yatırım tutarı.
Örnek: 5M$ pre-money değerlemeyle 1M$ alan girişimin post-money değeri 6M$, yatırımcı payı %16,7 olur.
10
Equity
Hisse / Özkaynak
YatırımHukuki
Bir şirketteki sahiplik payı. Yatırımcılar hisse karşılığında sermaye sağlar; bu hisse oy ve kâr dağıtım haklarını temsil eder.
Örnek: Kurucu ekip %70, seed yatırımcıları %20, danışmanlar %2 equity alabilir; kalan %8 ESOP havuzunda bekler.
11
Cap Table
Hisse Yapısı Tablosu
YatırımHukuki
Bir şirketteki tüm hisse sahiplerini, sahiplik yüzdelerini ve hisse türlerini gösteren tablo. Her yatırım turuyla güncellenir.
Örnek: Yatırımcı term sheet imzalamadan önce cap table'ı inceleyerek mevcut seyreltme oranını ve kurucu paylarını değerlendirir.
12
Dilution
Seyreltme
Yatırım
Her yeni yatırım turuyla birlikte mevcut hissedarların sahiplik yüzdesinin azalması. Kaçınılmazdır, ancak yönetilmesi gerekir.
Örnek: Her turda %15–20 seyreltme yaşayan kurucu, Series C sonunda %30'un altında bir payla kalabilir.
13
SAFE
Simple Agreement for Future Equity
YatırımHukuki
Yatırımcıya bir sonraki fiyatlı turda hisseye dönüşecek hak tanıyan, Y Combinator tarafından geliştirilen basit yatırım belgesi.
Örnek: Pre-seed aşamasındaki birçok Türk girişimi, değerleme tartışmasını ertelemek için SAFE notla erken yatırım topluyor.
14
Term Sheet
Ön Koşullar Belgesi
YatırımHukuki
Yatırım anlaşmasının ana koşullarını özetleyen, bağlayıcı olmayan ancak müzakerenin çerçevesini belirleyen ön mutabakat belgesi.
Örnek: Term sheet'te valuation, board composition, anti-dilution koruması ve vesting takvimi gibi kritik başlıklar yer alır.
15
Due Diligence
Ön İnceleme / Özen Denetimi
YatırımHukuki
Yatırımcının karar vermeden önce girişimin finansal, hukuki, teknik ve ticari açıdan kapsamlı incelemesi.
Örnek: Due diligence sürecinde ekibin geçmişi, IP hakları, müşteri sözleşmeleri ve finansal tablolar titizlikle incelenir.
16
Scouting
Yatırım Taraması
YatırımEkosistem
Yatırımcının portföyüne uygun potansiyel girişimleri aktif olarak araştırma, keşfetme ve değerlendirme süreci.
Örnek: CVC'ler scouting için mentor programları, hackathon'lar ve hızlandırıcı mezunlarını sistematik olarak takip eder.
17
Deal Flow
Yatırım Akışı
YatırımEkosistem
Bir yatırım firmasına belirli bir dönemde ulaşan yatırım fırsatlarının tümü. Kaliteli deal flow, başarılı fonların temel rekabet avantajlarından biridir.
Örnek: YC Demo Day, katılımcı yatırımcılara tek günde yüzlerce startup'ı kapsayan yoğun bir deal flow deneyimi sunar.
18
Product-Market Fit
Ürün-Pazar Uyumu (PMF)
ÜrünMetrik
Ürünün hedef pazardaki gerçek bir ihtiyacı karşıladığının organik büyüme ve yüksek kullanıcı bağlılığıyla doğrulandığı an.
Örnek: WhatsApp, uluslararası SMS maliyetine gerçek bir alternatif sunduğu anda PMF'i bulmuş ve masrafsız büyümeye başlamıştı.
19
Traction
Pazar Çekimi
Metrik
Girişimin büyüme hızı ve pazar tarafından benimsendiğini kanıtlayan somut metrikler; kullanıcı sayısı, gelir artışı, retention gibi göstergeler.
Örnek: Yatırımcı "traction göster" derken MoM gelir büyümesi, aktif kullanıcı eğrisi veya net müşteri artışı gibi kanıtlar bekler.
20
Burn Rate
Nakit Tüketim Hızı
Metrik
Girişimin aylık net nakit harcama miktarı. Mevcut nakit rezervini burn rate'e bölünce "runway" hesaplanır.
Örnek: Aylık 100.000$ harcayan ve kasada 1,2M$ olan startup'ın 12 aylık runway'i var demektir.
21
Runway
Finansal Ömür
Metrik
Mevcut nakit rezerviyle, yeni gelir veya yatırım gelmeksizin girişimin hayatta kalabileceği süre. Ay cinsinden ifade edilir.
Örnek: Sektörde kural, her zaman en az 18 aylık runway'in olması ve 6 ay kala yeni turu açmaya başlanmasıdır.
22
Pivot
Stratejik Yön Değişikliği
Ürün
Girişimin mevcut stratejisini, ürününü veya hedef pazarını kökten değiştirmesi. Veriye dayalı ve zamanlı pivot başarısızlıktan değil öğrenmeden kaynaklanır.
Örnek: Slack, başlangıçta bir oyun şirketiydi; tutunamaması üzerine iç iletişim aracını bağımsız ürün olarak konumlandırdı.
23
Scalability
Ölçeklenebilirlik
ÜrünMetrik
İş modelinin orantısız maliyet artışı olmaksızın büyüme hacmini katlayabilme kapasitesi.
Örnek: SaaS modeli, müşteri başına maliyetin büyüme hızıyla düşmesi nedeniyle en yüksek scalability'e sahip iş modelleri arasında sayılır.
24
Unit Economics
Birim Ekonomisi
Metrik
Tek bir müşteri veya işlem bazında kazanç ve maliyet dengesi. CAC ve CLV, unit economics'in iki temel bileşenidir.
Örnek: Sağlıklı unit economics için CLV'nin CAC'ın en az 3 katı olması beklenir; aksi hâlde büyüme zararı artırır.
25
CAC
Customer Acquisition Cost
Metrik
Bir müşteriyi kazanmak için harcanan toplam pazarlama ve satış maliyetinin, kazanılan müşteri sayısına bölünmesiyle hesaplanan değer.
Örnek: 100.000 TL pazarlama harcamasıyla 200 yeni müşteri kazanan startup'ın CAC'ı 500 TL'dir.
26
LTV / CLV
Lifetime Value / Customer Lifetime Value
Metrik
Bir müşterinin şirketle ilişkisi boyunca toplam elde ettiği gelir veya kâr miktarı. CAC ile birlikte iş modelinin sürdürülebilirliğini ölçer.
Örnek: Aylık 200 TL ödeyen ve ortalama 18 ay kalan müşterinin CLV'si 3.600 TL'dir.
27
Churn
Müşteri Kaybı Oranı
Metrik
Belirli bir dönemde hizmet ya da ürünü bırakan müşteri veya gelir yüzdesi. Yüksek churn, ürün-pazar uyumu sorununa işaret eder.
Örnek: %5 aylık churn, yıllık müşteri tabanının yarısını kaybetmek demektir; SaaS'ta kabul edilebilir eşik genellikle %1–2'dir.
28
ARR / MRR
Annual / Monthly Recurring Revenue
Metrik
SaaS ve abonelik modellerinde gelecek dönem öngörülebilir geliri temsil eden metrikler. ARR = MRR × 12.
Örnek: Yatırımcılar genellikle 1M$ ARR'ı "yatırıma değer" eşiği olarak görür; Series A için 3–5M$ ARR daha yaygın beklenti.
29
Retention
Kullanıcı Tutma Oranı
Metrik
Belirli bir süre sonunda ürünü kullanmaya devam eden kullanıcıların oranı. PMF'in en güçlü göstergelerinden biridir.
Örnek: Tüketici uygulamasında %40 D30 retention olağanüstü sayılır; çoğu app 30. günde %5'in altına düşer.
30
NPS
Net Promoter Score
Metrik
"Bu ürünü arkadaşına önerir misin?" sorusuna verilen yanıtlardan elde edilen, −100 ile +100 arasında değişen müşteri bağlılık endeksi.
Örnek: Apple'ın iPhone NPS'i sürekli 70+ ile seyrederken sektör ortalaması 30–40 bandında kalır.
31
EBITDA
Faiz-Vergi-Amortisman Öncesi Kâr
Metrik
Faiz, vergi, amortisman ve itfa payları düşülmeden hesaplanan operasyonel kârlılık göstergesi.
Örnek: 10M$ gelirli SaaS firması %25 EBITDA marjıyla 8× çarpanda değerlendiğinde 20M$ şirket değeri üretir.
32
IRR
Internal Rate of Return
YatırımMetrik
Yatırımın bugünkü değerini sıfıra eşitleyen iskonto oranı; zaman değerini de hesaba katan yatırım getirisi ölçütü.
Örnek: VC fonları genellikle %20 üzeri IRR hedefler; seed yatırımlar riskini karşılamak için çok daha yüksek IRR gerektirir.
33
MOIC
Multiple on Invested Capital
YatırımMetrik
Yatırılan sermayenin kaç katı geri döndüğünü gösteren basit çarpan. Zaman boyutunu içermez ama sezgisel anlaşılırlığı yüksektir.
Örnek: 500.000$ seed yatırımı 5M$'a döndüğünde MOIC 10×'tir.
34
Carried Interest
Kâr Payı (Carry)
YatırımHukuki
Fon yöneticilerinin (GP'lerin) LP yatırımcıları aşan getirinin belirli bir yüzdesinden aldıkları pay. Tipik oran %20'dir.
Örnek: LP'lere %8 hurdle getirisi sağlandıktan sonra, kalan kârın %20'si GP'ye carry olarak aktarılır.
35
LP / GP
Limited / General Partner
YatırımEkosistem
LP: fona sermaye sağlayan pasif yatırımcı. GP: fonu yöneten, yatırım kararlarını alan ve günlük operasyonları üstlenen fon yöneticisi.
Örnek: Emeklilik fonları ve aile ofisleri tipik LP'lerdir; Sequoia veya a16z ise GP rolünü üstlenir.
36
Exit
Çıkış
Yatırım
Yatırımcının ya da kurucunun şirketteki hissesini satarak yatırımını nakde çevirmesi. Başlıca yollar M&A ve IPO'dur.
Örnek: Trendyol'un unicorn değerlemeye ulaşmasının ardından erken yatırımcılar secondary işlemlerle kısmi exit imkânı buldu.
37
IPO
Initial Public Offering / Halka Arz
Yatırım
Şirketin hisselerini ilk kez borsa aracılığıyla kamuya açması. Hem sermaye artırımı hem de mevcut hissedarlar için likidite sağlar.
Örnek: Airbnb, pandemi koşullarına rağmen 2020'de IPO yaparak 3,5 milyar dolar topladı ve ilk gün değeri iki katına çıktı.
38
M&A
Merger & Acquisition / Birleşme ve Satın Alma
Yatırım
Bir şirketin başka bir şirketi satın alması veya iki şirketin birleşmesi. Startup'lar için en yaygın exit yoludur.
Örnek: Google'ın YouTube'u 1,65 milyar dolara satın aldığı işlem en tartışmalı M&A vakalarından biriydi; bugün yıllık 30 milyar dolar gelir üretiyor.
39
SPAC
Special Purpose Acquisition Company
YatırımHukuki
Belirli bir şirketi satın almak amacıyla kurulan ve önce halka arz edilen "boş çek" şirketi. Geleneksel IPO'ya alternatif çıkış yolu.
Örnek: 2020–2021 döneminde birçok teknoloji şirketi, geleneksel IPO sürecinin uzunluğundan kaçınmak için SPAC yolunu tercih etti.
40
Vesting
Hak Kazanma Takvimi
Hukuki
Kurucuların ve çalışanların hisselerine ya da opsiyonlarına belirli bir süre çalışarak kademeli olarak hak kazandığı mekanizma.
Örnek: Standart kurucu vesting'i 4 yıldır; ilk 1 yılda %25 toplu (cliff), ardından aylık eşit paylarda kazanılır.
41
ESOP
Employee Stock Option Plan
Hukuki
Çalışanlara gelecekte şirket hisselerini önceden belirlenmiş fiyattan satın alma hakkı tanıyan teşvik mekanizması.
Örnek: Erken dönem çalışanların %0,5–1 ESOP alması, startup'ın unicorn olması durumunda milyonlarca dolara dönüşebilir.
42
Board of Directors
Yönetim Kurulu
YatırımHukuki
Şirketin stratejik kararlarını denetleyen, kurucular, yatırımcılar ve bağımsız üyelerden oluşan üst yönetim organı.
Örnek: Series A sonrasında kurucu 2, yatırımcı 2, bağımsız 1 üyeden oluşan 5 kişilik board yaygın kabul gören dengeli modeldir.
43
Pro-rata Hakkı
Pro-rata Right
YatırımHukuki
Mevcut yatırımcıların sonraki turlarda seyreltilmemek için mevcut pay oranlarını koruyacak şekilde yatırım yapma hakkı.
Örnek: %10 pro-rata hakkı olan seed yatırımcısı, Series A'da yeni pay ihracının %10'una abone olma önceliğine sahiptir.
44
Anti-dilution
Seyreltme Koruması
YatırımHukuki
Şirket daha düşük değerlemeden para toplarsa (down round), yatırımcının ek hisse alarak zararını azaltmasını sağlayan koruma maddesi.
Örnek: Full-ratchet anti-dilution kurucuyu ciddi seyreltirken, weighted-average daha dengeli sonuçlar üretir.
45
Liquidation Preference
Tasfiye Önceliği
YatırımHukuki
Şirketin satılması veya tasfiyesinde yatırımcıların adi hissedarlardan önce ve belirli bir çarpanla geri ödeme almasını güvence altına alan hüküm.
Örnek: 1× non-participating preference yatırımcıya parasını geri alma ya da dönüşümle adi hisse avantajından yararlanma seçeneği sunar.
46
CVC
Corporate Venture Capital
YatırımEkosistem
Büyük bir şirketin stratejik ve finansal amaçlarla girişimlere yatırım yapan kolu. Bağımsız VC fonlarından farklı olarak ana şirketin hedefleriyle hizalanır.
Örnek: Finberg, Fibabanka'nın fintech ekosisteminde stratejik konumlanma amacıyla kurduğu CVC yapısıdır.
47
Accelerator / Incubator
Hızlandırıcı / Kuluçka Merkezi
Ekosistem
Accelerator: kısa süreli, yoğun program sonunda demo day ile biten yapılanma. Incubator: daha uzun vadeli, altyapı odaklı destek ortamı.
Örnek: YC her kohorta 500K$ karşılığı %7 hisse alır; batches'dan Airbnb, Stripe ve Dropbox gibi isimler çıkmıştır.
48
Cohort Analizi
Cohort Analysis
MetrikEkosistem
Aynı dönemde platforma katılan kullanıcı grubunun davranışını zaman içinde izleyen analiz yöntemi. Retention ve churn sorunlarını görünür kılar.
Örnek: Ocak'ta kayıt olan kullanıcıların 3. ayda %30'u hâlâ aktifse bu güçlü bir retention sinyalidir.
49
Syndication
Ortak Yatırım
YatırımEkosistem
Birden fazla yatırımcının aynı yatırım turuna birlikte katılması. Riski dağıtır, ağı genişletir ve daha büyük tur büyüklükleri mümkün kılar.
Örnek: Lead investor %60'ı üstlenirken diğer fonlar syndication ile %10–20'şer pay alarak turu tamamlar.
50
Unicorn / Decacorn
Tek Boynuzlu At
Ekosistem
1 milyar doların üzerinde değerlemeye ulaşan özel şirkete "unicorn", 10 milyar doların üzerine çıkana ise "decacorn" denir.
Örnek: Trendyol, 2021'deki 1,5 milyar dolarlık yatırım turuyla Türkiye'nin ilk decacorn'u unvanını aldı.
Bu kriterlere uyan kavram bulunamadı.